مجتبى ملكى اصفهانى

99

فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )

اقسام كلّى : 1 - كلّى طبيعى . 2 - كلّى عقلى . 3 - كلّى منطقى . كليّات خمس كليّات خمس از اصطلاحات علم منطق است و مقصود از آن ، نوع ، جنس ، فصل ، عرض خاص و عرض عام مىباشد . نوع : آن كلّى ذاتى است كه بر افرادى كه از حيث حقيقت مشترك و از حيث عدد مختلف هستند اطلاق مىشود و در جواب سؤال از چيستى ( ما هو ) مىآيد ؛ به عبارت ديگر : اگر كسى درباره‌ى انسان سؤال كند كه « او چيست » يا « او كيست » ؟ پاسخ اين دو سؤال مختلف خواهد بود زيرا در سؤال اوّل ، سؤال‌كننده از حقيقت انسان سؤال كرده است ، حقيقتى كه اين انسان با تمام انسان‌هاى ديگر در آن مشترك است ، و همين‌طور قصد سؤال‌كننده ، تعيين تمام حقيقت انسان كه او را از حقيقت‌هاى ديگر جدا مىكند است نه اين كه بخواهد جوابى بشنود كه شخص اين انسان را از بين ساير اشخاص جدا مىكند . بنابراين بايد پاسخ ، مشتمل بر تمام حقيقت انسان باشد . اين جوابى را كه دربرگيرنده‌ى تمام حقيقت انسان است « نوع » گويند . جنس : آن كلّى ذاتى است كه بر افرادى كه هم از حيث حقيقت مختلف‌اند و هم از حيث عدد ، اطلاق مىشود و در جواب سؤال‌كننده از چيستى زيد ، عمرو ، شير ، گوسفند و . . . ( ماهى ) مىآيد . فصل : آن كلّى ذاتى است كه جزء ماهيّت است و تنها اختصاص به همان ماهيّت دارد و به‌همين‌جهت موجب امتياز و جدايى يك نوع از انواع ديگر مىشود و در جواب سؤال « أىّ شىء » مىآيد . البتّه « شىء » در اين عبارت ، كنايه از جنسى است